Actueel

23 March 2017
Blog Blog Peter: jezelf op het spel zetten

Vers van de pers

Afgelopen dinsdag een congres meegemaakt van Managementboek. De lancering van het boek ‘Verandering in maatschappelijke organisaties’, geschreven door o.a. Jaap Boonstra. Naast de prachtig uitgewerkte casussen staat in het boek het spelmodel centraal.
Een spelmetafoor is op drie manieren van waarde:
1) Het helpt je het informele leven van de organisatie te zien.
2) Het helpt je spelregels van de organisatie te zien, te volgen en te veranderen.
3) Het helpt je collectief te werken van begin tot eind.
In het kort kan je zeggen dat het je helpt om de onderstroom te zien, om je als veranderaar op te stellen en om participatief te opereren.(Hans Vermaak, Jaap Boonstra). In het dubbelblog ‘Veranderen als samenspel’ licht één van de schrijvers het hoe en waarom van de spelmetafoor toe. http://hansvermaak.com/blog/publicaties/veranderen-als-samenspel/

Hoge en lage taal 

Ik ervaar de dubbelblog en hoe de bedenkers erover vertellen als een verfrissing. Het is een combinatie van hogere en lagere taal. Het gaat over dat vernieuwing “soms pas mogelijk wordt door het vraagstuk of de organisatie heel anders te definiëren”. Afgewisseld met een uitleg waarom “foolishness” belangrijk is bij vernieuwing. “Gemene problemen vragen om morsige oplossingen”, zo klonk het uit de mond van Vermaak.  

Als speler en amateurfilososoof houd ik van de combinatie, dat vooropgesteld. Om maar even aan te geven dat ik dit zeker niet waardenvrij benader. Anderzijds overstijgt het combineren van hoge en lage taal de persoonlijke voorkeursstijl en heeft het een maatschappelijke functie. Het slaat de brug tussen steeds wijzer wordende veranderaars, trainers en coaches die in toenemende mate in staat zijn met een geheel eigen begrippenapparaat de werkelijkheid meervoudig te benaderen, anderzijds de mensen die gewoon doen. Aan de ene kant de wereld van dikke boeken, anderzijds de samenvatting met de bulletpoints. Enerzijds het geduldige papier, anderzijds de ongeduldige blikken “wat gaan we nou doen?”.  

Gewoon doen  

Gewoon doen heeft iets aardigs. Je kunt spelen met de klemtoon zodat het elke keer net een andere betekenis heeft. In Amsterdam-West kregen ze het voor elkaar door gewoon te doen en de schrijvers maken het geheim op een mooie manier inzichtelijk. http://www.nsob.nl/wp-content/uploads/2015/08/Gewoon-in-Amsterdam-West.-Een-zoektocht-naar-het-bijzondere.-prof.dr_.-M.J.W.-van-Twist-et-al.-2014.pdf
Ik zie dan in een training een cursist voor me die al pratend steeds meer verstrikt raakt in een bouwwerk van taal. “Zullen we het gewoon even doen, even uitspelen waar het over gaat?” Antwoord: “Ja graag!”. Voordat je zo ver bent in het trainingslokaal heb je met opdrachtgevers te maken die, terecht, tekst en uitleg willen. Gewoon doen is te simpel om waar te zijn. Hanteer je spel als metafoor en middel dan vraagt dat vanuit de techniek tekst en uitleg. Iets scherper: spel eist een ambachtelijke bandering. Ik beweeg me van spelvloer naar schrijftafel en vice-versa. Als speldocent, regisseur en acteur word ik door de spelmetafoor cognitief uitgedaagd en maakt mijn hart een salto. No time to waist.

Speler zijn  

Jezelf definiëren als speler in spel van de verandering is een eerste, betekenisvolle stap. Je kunt aan speltechniek werken waardoor ‘jezelf op het spel zetten’ gemakkelijker wordt. Een speldocent leert technieken aan mensen die willen acteren en dat is iets anders dan speler zijn in een veranderproces. Helemaal waar. Er zijn echter treffende overeenkomsten voor wie ze wil zien. Een speler zijn en impact hebben is makkelijker gezegd dan gedaan. Hier ligt een kans voor speldocenten en dramaturgen om de dialoog aan te gaan met veranderaars en technieken te oefenen. Want: hoe word je speler? En hoe doe je dat: jezelf op het spel zetten?

Jezelf op het spel zetten kun je gewoon doen 

Kijk eens hiernaast naar het filmpje.
De beeldtaal ontwijkt het hoofd van de kijker en gaat direct naar het hart. India, chaos, file, regen en dan dit onbevreesde kind, in het wit gekleed. Hij neemt initiatief, andere kinderen sluiten zich aan, gevolgd door volwassenen. De boomstam wordt verplaatst, de zon breekt door, de overwinning wordt gevierd. Ik veerde op bij het zien. Een glasheldere boodschap: durf de eerste stap te zetten. Elke systemische verandering begint bij een kleine stap in een andere richting. En nadat de stofjes in mijn hoofd uitgewerkt zijn, komt ook een andere vraag op: te mooi om waar te zijn?

Spelletje spelen en watjestaal

Een van de vragen die leefde in de zaal afgelopen dinsdag: is spelen de moeite waard om serieus genomen te worden?  Gaan we er nu een spelletje van maken?  Dat is een risico. Spel associëren we snel met onserieuze zaken en niet met kwesties die er toe doen. Even reëel is het dat de idee ‘spel als metafoor’ een trend wordt en het de metafoor vergaat zoals het andere trends is vergaan. Dan staat de metafoor inclusief het gewikt en gewogen interventierepertoire straks bij de andere afgedankte middelen: de organisatie als levend organisme, empowerment, positief denken; om er maar een paar te noemen. De metafoor loopt het risico in de hoek terecht te komen van de watjestaal.

Even een oefening tussendoor:
1. Leg eens uit aan je buurman of buurvrouw wat je zo mooi vindt aan het filmpje van de jongen die als eerste tegen de boomstam drukt.
2. Schrijf op wat je net hebt gezegd.
3. Vind je woorden terug uit het volgende rijtje: geloof, eigen kunnen, autonomie, oprecht, eenvoud, verbinding?  

Speler zijn 

Interessant aan het model is de onderliggende roldefinitie: speler zijn. Belangrijke pijlers onder dit begrip: zelfbewustzijn en omgevingsbewustzijn. Het gaat om nieuwsgierigheid naar wat zich in het speelveld begeeft. Ben je in staat je oordeel uit te stellen en je observaties te toetsen met anderen? Wat gebeurt er met jezelf als je de ongeschreven regels en spelpatronen ontdekt?  De ‘plek der moeite’ betreden klinkt prachtig, maar lukt het ook? Spelers die samenwerken met anderen komen zichzelf tegen en leren zichzelf daardoor beter kennen. Wat doe ik als het samenspel goed loopt, maar zich braaf volgens reeds ingerichte paden voltrekt, waardoor vernieuwing uitblijft?    

Het gaat allemaal om techniek

Omdat drie decennia geleden bleek dat ik geen briljant acteur was, werd ik speler. Dat was toen het hoogst haalbare. Door te reflecteren op de stappen die ik gezet heb en deze te vertalen naar methoden en technieken, heb ik van de nood een deugd gemaakt. Op de toneelacademie leer je dat je speler wordt door dagelijks te werken aan het ambacht. Uiteindelijk gaat het allemaal om techniek. Dat is niet leuk als je in een stroom van creativiteit je innerlijke expressie wil verkennen en van daaruit een zelfbewust statement wil maken over een staat van zijn. Ik weet niet hoe het u vergaat bij het lezen van de voorgaande zin, maar ik denk: watjestaal. De kunstzinnige speler heeft het vermogen de veranderaar in abstracties te overbluffen, maar ze staan beiden voor de uitdaging in klare taal uit te leggen wat ze doen.     

Jezelf op het spel zetten 

Ik moet denken aan een ander jongetje. Hij verschijnt in de dramales, 20 jaar geleden. Totdat hij de spelvloer betreedt en in een prachtige concentratie zijn rol speelt weet ik niet hoe hij klinkt. Terwijl zijn medespelers vervallen in gegiechel speelt hij onverdroten verder. Met gevoel voor detail en betekenis voltooit hij zijn taak en gaat weer zitten. Terwijl ik de beheerste staat van enthousiasme terugkoppel waarin deze speler zichzelf op het spel heeft gezet, zie ik het ongemak van zijn groepsgenoten. Ze begrijpen niet zo goed wat ze gezien hebben en nivelleren de prestatie.
Dit zijn de momenten dat het er echt om gaat. Met de wijsheid van nu is de situatie de moeite waard om eens over te spelen en met technieken uit het groepsdynamisch werken te verfijnen. Ondanks zijn moedige daad was het resultaat destijds gezien de dynamiek immers suboptimaal. Het is maar een voorbeeld. Er is werk aan de lerende spelwinkel, elke dag weer.

Open eind 

Ik weet niet hoe het nu gaat met het jongetje van weleer. Wie weet zet hij zichzelf nu op het spel, hij weet tenslotte hoe het moet.      

Op de hoogte blijven van Crux?
Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief.
Bekijk hier de laatste editie.

Aanmelden nieuwsbrief
Blog Peter: jezelf op het spel zetten
Blog Peter: jezelf op het spel zetten

Deel deze pagina

Of kopiëer de onderstaande link:

×